Lipid máu còn gọi là mỡ máu, là thành phần quan trọng cần có trong máu và lưu thông cùng máu đi khắp cơ thể. Rối loạn lipid máu là sự mất cân bằng giữa cholesterol xấu và cholesterol tốt, là khi cholesterol trong máu tăng cao, còn cholesterol tốt giảm xuống, khiến chất béo tích tụ gây xơ vữa động mạch, thu hẹp lòng động mạch và từ đó giảm lưu lượng máu lưu thông. Theo thời gian, xơ vữa động mạch hình thành ngày càng lớn, mảng xơ vữa có thể vỡ ra di chuyển trong dòng máu, kết dính với các tế bào hình thành cục máu đông. Cục máu đông này có thể bị tắc nghẽn tại một mạch máu kích thước nhỏ nào đó, dẫn đến máu không lưu thông được và gây nguy hiểm cho tim mạch.
Lấy máu xét nghiệm ở Phòng khám Đa khoa Trường Sinh, Lạng Sơn
Số liệu của Bộ Y tế cho thấy mỗi năm nước ta có khoảng 200.000 người tử vong vì bệnh tim mạch, chiếm 33% ca tử vong. Theo thống kê của Viện Tim Mạch Việt Nam qua các năm từ 2000 đến năm 2015, tỷ lệ tăng huyết áp ở người trưởng thành tăng khoảng 1% mỗi năm và chiếm khoảng 25%, tuổi mới bị mắc cũng ngày càng trẻ hoá,.đa số các trường hợp tử vong vì bệnh tim mạch có xơ vữa động mạch do rối loạn lipid máu kết hợp cùng nhiều yếu tố bệnh lý khác.
Tại Lạng Sơn, tính đến hết tháng 12/2025, tổng số bệnh nhân tăng huyết áp đang được quản lý tại cộng đồng trong toàn tỉnh là 24.021 người và số bệnh nhân đang được quản lý điều trị toàn tỉnh đạt huyết áp mục tiêu là 10.330 người. Để hạn chế tỷ lệ tăng huyết áp, cần nhiều nỗ lực hơn của cộng đồng trong việc nâng cao nhận thức nhằm kiềm chế, giảm thiểu và phòng ngừa rối loạn lipid máu.
Thạc sĩ Bác sĩ Lê Thị Kiều Oanh, Trưởng Khoa Phòng chống bệnh không lây nhiễm và Dinh dưỡng thuộc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh cho biết: Nếu người bệnh được phát hiện rối loạn lipid máu sớm và tích cực điều trị, kiểm soát bằng cách giảm yếu tố nguy cơ thì hoàn toàn có thể ngăn ngừa được biến chứng tim mạch có thể xảy ra.
Rối loạn lipid máu là kết quả một quá trình chuyển biến sinh học kéo dài, chúng diễn ra từ từ và thường không thể nhận biết được trừ khi xét nghiệm mỡ trong máu. Do vậy, khi rối loạn lipid máu hình thành, triệu chứng đặc trưng rất nghèo nàn. Chỉ khi rối loạn lipid máu nặng, nồng độ lipid trong máu cao và kéo dài, mạch máu cũng bị xơ vữa làm giảm lưu thông máu đến các cơ quan thì dấu hiệu mới xuất hiện nhiều. Những dấu hiệu đặc trưng do rối loạn tăng lipid máu là tăng cholesterol xấu, xuất hiện cung giác mạc (hình vòng tròn hoặc không tròn hoàn toàn, có màu trắng nhạt định vị quanh mống mắt); U vàng gần xuất hiện ở gân gót chân hoặc gân duỗi các ngón, khớp đốt tay. U vàng dưới màng xương, dễ kiểm tra nhất ở vùng củ chày xương, đầu xương của mỏm khuỷu; Ban vàng xuất hiện ở vùng mí mắt trên hoặc dưới, có thể nằm rải rác hoặc khu trú một khu vực. Ban vàng lòng bàn tay và có thể có lẫn ở các nếp gấp ngón tay.
Rối loạn lipid máu gây xơ vữa động mạch, khiến thành mạch yếu dần, xơ vữa và làm cản trở đường lưu thông máu. Nguy hiểm nhất là tổn thương động mạch tim có thể gây nhồi máu cơ tim, suy tim hay tổn thương mạch máu đến não gây thiếu máu cục bộ, nhồi máu não…Rối loạn lipid máu khiến gan nhiễm mỡ và khi mỡ chiếm phần lớn trong gan, chen lấn đến các tế bào gan làm tăng nguy cơ viêm gan, tổn thương gan, khiến chức năng gan suy giảm dần dần, gây viêm cấp tính. Ngoài ra, khi triglycerid trong máu tăng cao, bệnh nhân có thể gặp chứng viêm tụy cấp với triệu chứng đau bụng dữ dội, nôn ói nhiều kèm theo sốt. Dấu hiệu bệnh thường không xuất hiện sớm mà chỉ khi tìm nguyên nhân gây viêm tụy cấp tính và xét nghiệm mới kiểm tra thấy.
Theo bác sĩ Lê Thị Kiều Oanh, để phòng ngừa, kiểm soát rối loạn lipid máu, mỗi người cần có chế độ ăn uống lành mạnh để kiểm soát cân nặng hoặc giảm cân nếu thừa cân, ăn đủ dinh dưỡng. Không ăn mặn, lượng muối trong khẩu phần ăn dưới 5 gram muối / ngày. Cần tăng cường rau xanh, chất xơ để tăng đào thải cholesterol. Tập thể dục đều đặn để loại bỏ mỡ thừa, tăng sức đề kháng cơ thể cũng như giảm cholesterol xấu trong máu. Cùng với đó, cần thay đổi lối sống thông qua các biện pháp như: bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, tránh lo âu, căng thẳng và thường xuyên kiểm tra số đo huyết áp của mình. Những người có nguy cơ cao nên chủ động đi khám, xét nghiệm lipid máu định kỳ ít nhất 6 tháng một lần để có thể phát hiện, kiểm soát kịp thời các yếu tố nguy cơ và điều trị hiệu quả.
Bài, ảnh: Minh Anh (TTKSBT)
